Studia Mazowieckie

Kościół pw. św. Marcina Biskupa w Mochowie z 1780 r. Historia budowlana świątyni i dzieje wyposażenia

Tomasz M. Kowalski — 2026-08-31

Niniejsze studium poświęcone jest historii budowlanej drewnianego kościoła parafialnego w Mochowie (powiat sierpecki). Na podstawie analizy źródeł archiwalnych i zachowanego materiału zabytkowego dokonano korekty powszechnie funkcjonującego datowania istniejącej dziś świątyni (jakoby pochodzącej z 1684 r.). Zwrócono szczególną uwagę na ewolucję bryły kościoła z 1780 r., w tym nadanie mu w 1876 r. interesującej, klasycyzującej parawanowej fasady, a także na architektoniczne skutki inwazyjnych, dwudziestowiecznych remontów. Tekst omawia również dzieje poprzedników istniejącego dziś kościoła oraz szczegółowo śledzi przemiany wystroju i wyposażenia zachodzące w ich wnętrzach na przestrzeni ostatnich 400 lat.

Kasata konwentu benedyktynów w Pułtusku w 1864 r. oraz dalsze losy zakonników

Krzysztof Wiśniewski — 2026-08-31

Artykuł omawia okoliczności kasaty konwentu benedyktynów w Pułtusku oraz przedstawia dalsze losy zakonników pracujących po kasacie w parafiach archidiecezji warszawskiej i diecezji płockiej.

Szkolnictwo powszechne i średnie w powiecie gostynińskim w latach Drugiej Rzeczypospolitej

Bogumiła Zalewska-Opasińska — 2026-08-31

Przedmiotem opracowania jest stan szkolnictwa powszechnego i średniego w powiecie gostynińskim w latach Drugiej Rzeczypospolitej. Autorka ukazuje działania samorządu powiatowego oraz rad miejskich i gminnych w tworzeniu sieci szkół, omawia trudności bazy lokalowej, prezentuje troskę samorządów o jej poprawę, analizuje stopień spełniania obowiązku szkolnego przez uczniów i wyniki nauczania, podkreśla wychowawczą misję szkoły, upamiętnia nazwiska wybitnych pedagogów i absolwentów. Artykuł stanowi część dysertacji doktorskiej "Powiat gostyniński w latach Drugiej Rzeczypospolitej. Życie polityczne, społeczno-gspodarcze i kulturalne", przygotowanej w 2013 r. pod kierunkiem prof. dr. hab. Janusza Szczepańskiego w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku.

Życie kulturalne i rozrywkowe na północnym Mazowszu w latach 1900–1914

Mariusz Mysiakowski — 2026-08-31

Rozprawa (esej naukowy) jest próbą przedstawienia przejawów polskiej aktywności kulturotwórczej i rozrywkowej na terenie byłej rosyjskiej guberni płockiej i trzech powiatów północnomazowieckich: ciechanowskiego, mławskiego i przasnyskiego w pierwszych latach XX w., także tych bezpośrednio poprzedzających wybuch I wojny światowej. W pierwszym rzędzie prezentuje dokonania lokalnych amatorów-artystów, ale i rzesze przyjezdnych artystów zawodowych wystawiających na deskach powiatowych komediowe i dramatyczne przedstawienia amatorskie oraz profesjonalne sztuki teatralne. Jest też próbą usystematyzowania koncertów orkiestrowych i występów wokalno-instrumentalnych oraz deklamacyjnych, na których poprzez orkiestry dęte, chóry, występy solowe i w duetach oraz grę instrumentalną przeważnie na skrzypcach i na fortepianie realizowano programy ukulturalniania w rozrywce miejscowej publiczności. W następnej kolejności w chronologicznym wciąż ujęciu sportretowano kilku pomniejszych, choć równie ważnych aktywności artystycznych mających za cel tworzenie zrębów kultury wyższej takich jak malarstwo i rzeźbę, cyrk obwoźny, loterie fantowe, bale towarzyskie, zabawy ludowe z potańcówkami, tradycyjne majówki z wyprawami krajoznawczymi. Na koniec w splot tradycyjnych formuł publicznego spędzania wolnego czasu wpleciono najnowsze publiczne nowinki technologiczne, które także wówczas przyciągały rzesze publiczności i gapiów. Wreszcie, wszystko to, co zostaje wyżej w naukowym skrócie omówione, spuentowano ponadczasową konkluzją, a i w patriotycznej otoczce wtedy jeszcze żywej jak żywymi są czasem niknące obrazy.

Od zakłócenia do kryzysu – nieliniowy charakter zagrożeń a logistyka bezpieczeństwa województwa mazowieckiego

Sylwia Walasik — 2026-08-31

Współczesne środowisko bezpieczeństwa kształtowane jest przez dynamiczne i wielowymiarowe procesy globalne, które przyczyniają się do zwiększania poziomu współzależności między państwami a regionami. W efekcie oddziaływanie zagrożeń wykracza poza miejsce ich powstania, przyjmując formę rozproszoną i wielopoziomową. Szczególnego znaczenia nabiera zdolność systemów do absorpcji impulsów destabilizacyjnych oraz utrzymania ciągłości kluczowych funkcji. W tym ujęciu istotną rolę odgrywa logistyka bezpieczeństwa, integrująca przepływy zasobów, usług i informacji. Mazowsze, jako obszar koncentracji funkcji administracyjnych i infrastrukturalnych, stanowi przykład regionu, w którym kumulują się zarówno potencjały, jak i napięcia systemowe. Przeprowadzona analiza wskazuje na potrzebę wzmacniania odporności operacyjnej oraz doskonalenia mechanizmów koordynacji w warunkach niepewności.

Edukacja obronna jako instrument budowania odporności społecznej i bezpieczeństwa regionalnego na przykładzie regionu mazowieckiego

Marek Chmielecki — 2026-08-31

Celem artykułu jest analiza znaczenia edukacji obronnej jako instrumentu budowania odporności społecznej i wzmacniania bezpieczeństwa regionalnego w warunkach współczesnych zagrożeń hybrydowych, informacyjnych, społecznych i kryzysowych. Punkt wyjścia stanowi relacyjne i procesualne ujęcie bezpieczeństwa, zgodnie z którym bezpieczeństwo nie jest stanem statycznym, lecz rezultatem interakcji między podmiotem, środowiskiem zagrożeń, zasobami instytucjonalnymi oraz poziomem świadomości społecznej. W artykule przyjęto, że edukacja obronna pełni funkcję stabilizującą, gdyż kształtuje adekwatną percepcję zagrożeń, redukuje podatność na dezinformację, wzmacnia kapitał społeczny i przygotowuje obywateli do racjonalnego działania w sytuacjach nadzwyczajnych. Szczególną uwagę poświęcono regionowi mazowieckiemu, który ze względu na koncentrację funkcji stołecznych, infrastruktury krytycznej, instytucji publicznych, uczelni oraz zróżnicowanie przestrzenne i społeczne stanowi istotny obszar badań nad bezpieczeństwem regionalnym. Zastosowano metody teoretyczne: analizę i krytykę piśmiennictwa, syntezę, abstrahowanie oraz wnioskowanie. Artykuł prowadzi do konkluzji, że edukacja obronna powinna być traktowana jako integralny komponent bezpieczeństwa regionalnego, a w warunkach Mazowsza wymaga modelu interdyscyplinarnego, osadzonego zarówno w systemie edukacji formalnej, jak i w działaniach środowisk lokalnych, samorządu i uczelni.

Rola interwencji kryzysowej w minimalizowaniu skutków traumy

Małgorzata Przybysz-Zaremba — 2026-08-31

Niniejszy artykuł podejmuje problematykę roli interwencji kryzysowej w minimalizowaniu skutków traumy psychicznej, doświadczanej przez jednostki w następstwie zdarzeń nagłych i zagrażających życiu, zdrowiu bądź poczuciu bezpieczeństwa. Celem opracowania jest ukazanie znaczenia wczesnej i profesjonalnej reakcji pomocowej w ograniczeniu konsekwencji traumy, takich jak: zaburzenia stresowe pourazowe, depresja, zaburzenia lękowe czy trudności w funkcjonowaniu społecznym. W artykule omówiono istotę kryzysu psychologicznego, skutki jego doświadczenia oraz wybrane założenia i modele interwencji kryzysowej. Podkreślono znaczenie natychmiastowych działań, zwracając uwagę m.in. na diagnozę sytuacji, zapewnienie bezpieczeństwa, wsparcie emocjonalne oraz aktywizowanie zasobów jednostki. Analiza wskazuje, iż skutecznie przeprowadzona interwencja kryzysowa może w sposób znaczący ograniczyć ryzyko utrwalenia się negatywnych skutków traumy, jednocześnie wspierając proces powrotu do równowagi psychicznej i społecznej. Tekst stanowi refleksję nad znaczeniem interwencji kryzysowej
jako narzędzia ograniczającego negatywne konsekwencje doświadczonej traumy.

Rozwój coachingu jako narzędzia zarządzania zasobami ludzkimi w organizacjach województwa mazowieckiego

Magdalena Bylińska — 2026-08-31

Celem artykułu jest analiza rozwoju coachingu jako narzędzia wspomagającego zarządzanie zasobami ludzkimi w organizacjach funkcjonujących w województwie mazowieckim. Region ten, będący najważniejszym ośrodkiem gospodarczym Polski, charakteryzuje się wysoką koncentracją przedsiębiorstw oraz dużą konkurencją na rynku pracy. W takich warunkach rośnie znaczenie nowoczesnych metod zarządzania, w tym coachingu. W artykule przedstawiono genezę coachingu, jego istotę oraz znaczenie w systemie zarządzania zasobami ludzkimi. Wskazano również korzyści i ograniczenia wynikające z jego stosowania. Analiza oparta została na literaturze naukowej oraz danych dotyczących rynku pracy i gospodarki regionu.

Biometan i mieszaniny gazu ziemnego z wodorem jako narzędzia dekarbonizacji systemów ciepłowniczych na przykładzie Elektrociepłowni Ciechanów

Marta Gburzyńska — 2026-08-31

Ewolucja europejskiej polityki klimatycznej, w tym Europejski Zielony Ład, pakiet „Fit for 55” i strategia RE PowerEU przyspiesza dekarbonizację systemów ciepłowniczych oraz rozwój gospodarki paliw niskoemisyjnych. W przypadku lokalnych systemów ciepłowniczych istotne staje się jednak nie tylko wskazanie technicznych możliwości wdrożenia nowych paliw, lecz także ocena ich realności infrastrukturalnej, ekonomicznej i regulacyjnej na poziomie konkretnego przedsiębiorstwa. Artykuł przedstawia analizę koncepcyjną uwarunkowań technicznych, regulacyjnych i ekonomicznych związanych z wykorzystaniem mieszanin gazu ziemnego z wodorem oraz biometanu w dekarbonizacji systemu ciepłowniczego na przykładzie Elektrociepłowni Ciechanów. Punkt wyjścia stanowi lokalny kontekst transformacji źródeł ciepła, rozwój kogeneracji gazowej i biomasowej oraz rosnące znaczenie gazów odnawialnych i niskoemisyjnych w polityce energetycznej UE .

Reminiscencje dysertacji Ekonomiczna wydajność outsourcingu w zarządzaniu logistyką wyróżnionej w konkursie ARP SA

Mirosław K. Szpakowski — 2026-08-31

Przedmiotem powyższych reminiscencji jest praca magisterska pt. "Ekonomiczna wydajność outsourcingu w zarządzaniu logistyką" autorstwa Mariusza Łabusia, którą obroniono w Z akładzie Logistyki Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w C iechanowie, Filia w Mławie, we wrześniu 2025 r. Promotorem pracy jest dr Mirosław K. Szpakowski, adiunkt tej uczelni, który specjalizuje się w nauczaniu przedmiotów związanych z zarządzaniem w logistyce, przedsiębiorczością, ekonomią i naukach pokrewnych. Autor z kolei jest specjalistą i praktykiem informatyzacji zarządzania magazynów i łańcuchów dostaw przedsiębiorstw klasyfikowanych jako duże. Jest menedżerem logistyki w LXPantos Poland Sp. z o.o. Kompilacja powyższych kompetencji skutkowała powstaniem dysertacji, która została wyróżniona w ogólnopolskim konkursie na najlepszą pracę magisterską ‒ 2025 ‒ w kategorii przywództwo i nowoczesne formy organizacji pracy w przemyśle 4.0.

Utrata kontroli a preferencja „szczęśliwych” produktów: kiedy puszka napoju staje się symbolem zwycięstwa

Magdalena Gąsiorowska — 2026-08-31

Niniejsze badanie sprawdzało, czy przekonanie, że zakup produktu może przynieść szczęście, zależy od aktualnego poczucia kontroli. Opierając się na ustaleniach wskazujących, że powtarzające się sukcesy związane z danym produktem mogą sprzyjać przekonaniu, iż produkt wpływa na wyniki zdarzeń1, w eksperymencie wzmacniano lub osłabiano poczucie kontroli uczestników, a następnie proszono ich o ocenę scenariusza, w którym bohater nabywał „szczęśliwy” produkt. Zmiennymi zależnymi były postrzegana skuteczność produktu, postawa wobec niego, intencja zakupu oraz maksymalna gotowość do zapłaty. Obniżone poczucie kontroli istotnie zwiększało wiarę w skuteczność „szczęśliwych” produktów. Wyniki omówiono w ramach teorii kontroli kompensacyjnej.

Czy USA jest w końcowej fazie imperialnej? Rozważania nad "Cyklem życia imperium" według Johna Glubba

Jerzy Zamojski — 2026-08-31

W artykule przedstawiono życiorys generała porucznika sir Johna Bagota Glubba (16 kwietnia 1897 r. – 17 marca 1986 r.). Drugą część artykułu stanowi próba odniesienia cyklu życia imperium opracowanego przez J.B. Glubba do historii imperium amerykańskiego od jego zarania do chwili obecnej.

„Nie wolności dotąd człowiek. To wolności wstało zwierzę...” Od "Psalmów przyszłości" Zygmunta Krasińskiego do public relations

Włodzimierz Śmieciński — 2026-08-31

jedno z najistotniejszych w literaturze polskiej, europejskiej, światowej wszystkich epok, pojęć – pojęcie wolności. Wokół tego terminu został skonstruowany swoisty ciąg myślowy. Ciąg ten – chronologicznie rzecz ujmując – prowadzi od XIX-wiecznych "Psalmów przyszłości" Zygmunta Krasińskiego, poprzez XX-wieczne "Szkice piórkiem" A. Bobkowskiego i epizod zaczerpnięty z życia Tomasza Manna, po najbliższą nam współczesność końca XX i początku XXI w., poświadczoną w pracach amerykańskiego lingwisty Noama Chomskyʼego. W tak szeroko zakrojonym obszarze badawczym ciąg ten stanowi świadectwo, jak bardzo pojęcie wolności zatraciło swoje pierwotne znaczenie i uległo wyraźnej deprecjacji. Semantyka tego terminu implikuje dziś takie jakości, jak: sztuczność, klatka, zakłamanie, zniewolenie, manipulacja, propaganda. Mimo upływu czasu z trwogą przychodzi nam przyznać, że podlegamy dziś przeróżnym wyrafinowanym manipulacjom zniewolenia, a nasza wolność jest po prostu zagrożona. W sposób przewrotny można powiedzieć, że nasza wolność stała się wolnością niewolników, swoistą odmianą piekła. Przy czym nie chodzi tu bynajmniej o piekło pojmowane w kategoriach religijnych. Jak pisał XIX-wieczny francuski poeta i teoretyk sztuki Stéphane Mallarmè: „Jeśli baśnią jest piekło ukryte gdzieś we wnętrzu ziemi, to prawdą jest piekło w sercu mojem”. Formuła ta, przeniesiona na realia przełomu XX i XXI w., oznacza, że nasze czasy odstępują, i to bardzo wyraźnie, od tej ortodoksyjnej, religijnej wizji piekła istniejącego niezależnie od ludzi, znajdującego się gdzieś tam w zaświatach, a stają się coraz bardziej „duchowym piekłem na ziemi” – co intuicyjnie przeczuwała cicha wyobraźnia autora "Psalmów przyszłości".

Recenzja książki PROFILAKTYKA – TERAPIA – EDUKACJA. Wybrane problemy, red. L. Kataryńczuk-Mania, A. Lis-Zaldivar, J. Ziemkowska, Gorzów Wielkopolski 2025

Monika Czajka — 2026-08-31

Recenzja ksiązki.

Uwagi do nowego wydania "Rady Pańskiej" Jakuba Górskiego

Michał Zbigniew Dankowski — 2026-08-31

W 2025 r. nakładem Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy – Biblioteki Głównej Województwa Mazowieckiego ukazało się nowe wydanie jednego z ważniejszych polskich dzieł politycznych końca XVI w. – "Rada Pańska", autorstwa Jakuba Górskiego. Wydanie poza samą rozprawą Górskiego zawiera interesujące materiały dotyczące życia i twórczości autora. Książka została bardzo starannie przygotowana do druku i stanowi wspaniały przykład dbałości o szczegóły edytorskie.